Leuvenaar kent zijn oorlogshelden niet meer

Hoewel talrijke oorlogshelden vereeuwigd zijn op Vlaamse straatnaamborden en gedenktekens, zijn de daden van deze helden grotendeels uit ons collectieve geheugen verdwenen. Dr. Marnix Beyen (Universiteit Antwerpen) nam de proef op de som in de Leuvense deelgemeente Wilsele en publiceerde de resultaten in het nieuwe nummer van Tijd-Schrift van Heemkunde Vlaanderen.”Ondanks de nadrukkelijke politiek die na de Tweede Wereldoorlog werd gevoerd om de herinnering aan deze helden levendig te houden, heeft zich bij de mensen blijkbaar toch geen blijvende collectieve herinnering kunnen vormen.

Zoals in vele dorpen het geval is, zijn in Wilsele een tiental straten vernoemd naar verzetshelden uit de Tweede Wereldoorlog. Het gemeentebestuur gebruikte de straatnaamgeving in de late jaren 1940 om zich als heldhaftige verzetsgemeente te profileren. “Des te opvallender is het dat die herinnering aan de verzetshelden vandaag nauwelijks nog lijkt te leven in het dorp,” aldus Beyen. “Een rondvraag bij de inwoners van deze straten maakte duidelijk dat slechts een kleine minderheid nog weet naar wie de naam van hun straat verwijst. Ongeveer de helft van de inwoners had totaal geen idee, sommigen wisten dat het “iets met de oorlog” te maken had, en slechts enkele – voornamelijk oudere – mensen konden correcte en vrij precieze informatie geven.

Dynamische herinneringscultuur
Voor dit ontbreken van een ruimere collectieve herinnering, ziet Beyen een drietal verklaringen, waarvan de draagwijdte de lokale casus ruimschoots overstijgt: de groeiende demografische verscheidenheid, het ontbreken van culturele bemiddelaars (zoals scholen) en het ontbreken van een aantrekkelijk script waarin de concrete biografische verhalen passen. “Straatnamen en monumenten kunnen slechts effectief zijn als ‘herinneringsinstrument’ wanneer ze een plaats krijgen binnen een ruimere en dynamische herinneringscultuur,” stelt Beyen. “Door grondig onderzoek en aantrekkelijke studies kunnen historici en erfgoedwerkers hun steentje bijdragen aan zo’n herinneringscultuur. De voorbije Erfgoeddag, die focuste op het thema ‘Helden’, was hiervoor bijvoorbeeld een goede aanzet.

Grenzen van de herinneringspolitiek
Toch wijst Beyen meteen ook op de grenzen van elke herinneringspolitiek. “Individuele actoren en instellingen kunnen slechts in beperkte mate een invloed uitoefenen op wat gemeenschappen zich wensen te herinneren van hun verleden. Zo zijn straatnamen als het ware fossielen van de herinneringspolitiek uit een vroeger tijdperk. Maar juist als fossielen bieden ze ons een uitgelezen wegwijzer naar sociale en politieke constellaties van vroeger.

Lees het volledige artikel online in Tijd-Schrift.

Bookmark and Share

Post een reactie