Posts getagd met ‘Leuvense spelling & grammatica’

LEUVENS DIALECT VOOR ALLEN, OOK VOOR NIET-LEUVENAARS (les 40)

DE UITSPRAAK VAN DE KLINKERS IN HET LEUVENS DIALECT

We proberen te verduidelijken hoe de klinkers worden uitgesproken. Noteer alvast: het Leuvens dialect is veel rijker aan klinkerklanken dan het Nederlands.
Om deze grote variatie van klanken leesbaar te maken, uit te spreken en herkenbaar te schrijven, maken wij gebruik van accenten, trema’s en diverse lettercombinaties.

Letter A: 6.
A: ambras (herrie), Â: elân (elan/ stuwkracht), Aa: baave (bouwen), Ai: vaike (vaatje), Aj: amaj (neen maar…), Au: blaut (blauw).

Letter E: 8.
E 1: gelikkeg (gelukkig), E 2: ketter (korter), È: kètter (ketter), Ê: pjêd (paard), Ee: eelabee (hela!), Ei: Leive (Leuven), Eu 1: meuder (moeder), Eu 2: bonheur (Frans).

Moeilijk? Maar neen! Vergelijk met het Nl. werkwoord: re-de-ne-ren. Drie open lettergrepen en drie keer een verschillende uitspraak van de letter -e. Je hebt dat vroeger zo geleerd en onthouden en nu spreek je dat automatisch correct uit.
Dat is een taal leren…

Letter I: 3.
I: zister (zuster), Ie: dievel (duivel), Ieë: bieën (been).

Letter O: 10!
O: locht (lucht), Ô: mazjôr (majoor), Oe: boelt (bult), Oë: oëleg (heilig), Oeë: ajoeën (ajuin), Oei: koei (koe), Oi: noil (naald), Oij: zoije (zieden/ koken), Oo: goote (gaten), Ou: belouve (beloven).

Letter U: 4.
U 1: ekskuzeire (excuseren), U 2: bum (bom), Ue: dued (dood), Uu: slaptituut (inzinking).

Letter Y: 0!
Bestaat niet in het Leives! Wordt steeds de letter i.

In essentie komt het hierop neer: alles wat het LEZEN van het Leuvens dialect kan vergemakkelijken, wordt ook daadwerkelijk toegepast. Voorbeelden:
– de klinker in een open lettergreep wordt in het Nl. lang uitgesproken, maar kort geschreven. Die wordt bij het Leuvens LEZEN lang uitgesproken, maar OOK LANG GESCHREVEN, dus: verdubbeling. In het Nl. wordt ‘tafel’ als taafel uitgesproken. De Leuvenaar maakt van de a een o, en leest en schrijft: toofel.
– de regel van de drieklank in het Nl. wordt ook in het Leives systematisch toegepast: knieën in Nl., blijft knieën in het Leives.
– als je zou kunnen missen met de uitspraak van de drieklank, zet je een trema, EN HOU JE DAARMEE REKENING BIJ DE UITSPRAAK.

Besluit: niet interpreteren! Lezen wat geschreven staat en alle letters uitspreken!

Deze tekst is gedeeltelijk overgenomen uit het LEUVENS LEXICON, uitgegeven in 2013 door de Academie van het Leuvens dialect, en te koop in de Leuvense boekhandels.

Bookmark and Share

LEUVENS DIALECT VOOR ALLEN, OOK VOOR NIET-LEUVENAARS (Les 31)

MEDEKLINKERS, deel 1 van 3

(Hou je voorlopig niet bezig met de klinkers. De spellingsregels daarvoor volgen later)

Gouden regel van de eenvoud:
In het Leuvens (Lv.) gebruik je NOOIT medeklinkers die je:
– niet uitspreekt
– anders leest of uitspreekt dan dat je ze schrijft.

Wel zijn er enkele medeklinkers die onze bijzondere aandacht verdienen.

1. De letter G
Wordt uitgesproken zoals in het Nederlands (Nl.). goë (gij), grien (groen).
Uitzondering: de G in woorden van Franse oorsprong wordt SJ of ZJ geschreven en uitgeproken. Bijvoorbeeld: garaasj (garage), zjandêrm (gendarm), zjuzje (juge = rechter).

2. De letter H
– Als de letter H aan het begin van een woord staat, wordt die in het Lv. nooit uitgesproken en dus ook niet geschreven. Bijvoorbeeld: alloo (hallo), andduk (handdoek), èt (hart), emel (hemel), eup (heup), eud (hoed), oest (hoest), ond (hond), oeës (huis).
– Staat de H in het midden van een woord, wordt ze evenmin geschreven, maar wordt ze omwille van de leesbaarheid, vervangen door een afkappingsteken. Bijvoorbeeld: be’ieëder (beheerder), be’ulpzoom (behulpzaam), ge’eimelte (gehemelte), ge’oëm (geheim).
– De letter H na de letter T
Wat doet in godsnaam in het Nl., die H na een T, zoals in apotheker en zoveel andere woorden? Die is daar voor niets nodig: je spreekt ze ten andere niet uit in het Nl.! En dus spreek je ze niet uit in het Lv.
En wat je niet uitspreekt, schrijf je niet. Bijvoorbeeld: apeteiker (apotheker), simpatiek (sympathiek), maraton (marathon), teima (thema), toeës (thuis), teooter (theater).
NB: De combinatie van de letter H met de letter C wordt in een volgende les besproken.

3. De letter J
Wordt uitgesproken zoals in het Nl.: Janewoore (Januari), jooge (jagen).
Uitzondering: de J in woorden van Franse of Latijnse oorsprong worden ZJ uitgesproken. Bijvoorbeeld: zjalous (jaloers), zjartèl (jarretel), zjenoëvel (jenever), Zjieëzeke (kleine Jezus), zjubelei (jubileum), zjust (juist).

(Wordt vervolgd)

Bookmark and Share