Leven in Leuven

Een stukje geschiedenis – De Kruidtuin van Leuven

Brecht Dewilde is als postdoctoraal onderzoeker verbonden aan de onderzoeksgroep Nieuwe Tijd van de KU Leuven. Zijn onderzoek betreft de sociaal-economische en culturele geschiedenis van vroegmoderne secundaire steden, met als casus Leuven. Hij schreef onderstaand artikel, een stukje geschiedenis van de Leuvense Kruidtuin. Het oorspronkelijke artikel is hier terug te vinden.

Proeftuin van nieuwe architectuur
“Ananas! Voor de lieve vrede, gun hem zijn ananas!” Het was nauwelijks geveinsde wanhoop waarmee de Leuvense medische faculteit in 1761 haar brief aan regeringscommissaris De Neny besloot. ‘Hem’, dat verwees naar Joannes-Josephus Michaux: hoogleraar plantkunde en beheerder van de academische plantentuin, maar volgens collega-professoren vooral een neurotisch en licht ontvlambaar heerschap. Het ergste was nog dat Michaux een ziekelijke passie voor exotische en zeldzame planten koesterde. Hij droomde van de academische plantentuin als een lusthof vol koffiestruiken, bananenplanten, meloenenranken en, zijn persoonlijke favoriet, ananasplanten. Michaux’ obsessie joeg de medische faculteit op kosten en in de gordijnen. “Beperk zijn budget maar laat hem zijn ananas,” knipoogde de faculteit. Had de bekende medicus Herman Boerhaave immers niet beweerd dat deze doeltreffend waren tegen wispelturigheid en een slecht humeur?

Tovenaarsleerling
In 1762 zwichtte de Leuvense medische faculteit voor Michaux’ nieuwste plan met de tuin: een gloednieuwe serre. De constructie van het soort serre dat Michaux voor ogen had – hypermodern en kunstmatig verwarmd – was op dat moment in onze contreien niet ingeburgerd. Het bouwdossier van dit nieuwe plan werpt een fascinerende blik op de figuur van de achttiende-eeuwse architect. In een periode waarin het beroep niet in wettelijke normen was vastgelegd, blijkt ‘architect’ een wel zeer vluchtig begrip te zijn geweest, dat bovendien bijzonder gevoelig was voor stemmingwisselingen…

Lees verder.

Herontdek de kruidtuin van Leuven door de ogen van Andreas Vesalius

Vijfhonderd jaar geleden werd Andreas Vesalius geboren. In 1543 werd hij wereldberoemd met de uitgave van De Humani Corporis Fabrica, een 7-delig boek over de bouw van het menselijk lichaam, prachtig geïllustreerd met 300 prenten. Dit werd zijn absolute meesterwerk en maakte hem tot grondlegger van de anatomie en de moderne geneeskunde. “Veel minder bekend is dat Vesalius ook een enorme kennis van de kruiden- en plantengeneeskunde had,” zegt schepen van cultuur, Denise Vandevoort. Dit aspect van Vesalius zet de alumnivereniging Farmaleuven (KU Leuven) in de kijker met een tentoonstelling die heel toepasselijk in de Oranjerie van de Leuvense kruidtuin wordt georganiseerd.

Als voorsmaakje op de activiteiten rond 500 jaar Vesalius in het najaar wil de alumnivereniging Farmaleuven Vesalius als kenner van kruiden en planten belichten. Veel van de geneesplanten die Vesalius gebruikte, zijn gekend dankzij zijn brieven aan bevriende zieken. In de tentoonstelling in de Oranjerie van de Leuvense kruidtuin heet Farmaleuven de bezoekers welkom in een 16de-eeuwse kruidenapotheek. Als een soort laboratorium met ‘eigentijdse’ apparatuur laat deze apotheek zien hoe de vele geneeskrachtige kruiden verwerkt werden tot geneesmiddelen. Je ontdekt welke kruiden in de 16de eeuw werden gebruikt. Ook in de Kruidtuin zelf worden de kruiden waarmee Vesalius werkte aangeduid voor de bezoeker. De geneeskracht van planten is nog steeds actueel. Twee hedendaagse producenten van medicinale kruiden en theeën, Tilman en Madaus, tonen daarom enkele van hun producten in de expo.

Farmaleuven diende voor dit project een subsidieaanvraag in bij KU[N]ST Leuven vzw en de stad Leuven. Sinds 2010 heeft de stad Leuven een reglement dat organisaties en individuen de kans biedt om financiële steun te krijgen voor de uitwerking van een cultureel erfgoedproject. Extra aandacht gaat daarbij naar het ondersteunen van vrijwilligersgroepen. De stad Leuven vindt het belangrijk om vrijwilligers die zich belangeloos inzetten voor het erfgoed van de stad, te ondersteunen. Deze tentoonstelling werd dan ook helemaal uitgedacht en opgebouwd door een groep vrijwilligers van Farmaleuven en van HistarUZ, het historisch archief van de universitaire ziekenhuizen. Ook een groot deel uit de rijke collectie die Farmaleuven sinds 1970 verzameld heeft – van oude instrumenten voor het bereiden van geneesmiddelen, oude verpakkingen, standflessen tot de apotheekmeubelen uit 1880 – is te zien in de tentoonstelling.

Apotheker Guy Gilias van Farmaleuven publiceerde naar aanleiding van deze expo de brochure Kruidengeneeskunde ten tijde van Andreas Vesalius. Nederlandse vertaling en ontsluiting van de gebruikte plantaardige geneesmiddelen in de Consilia (1542-1562) van Andreas Vesalius. Hij beschrijft Vesalius als kenner van medicinale planten en belicht de passages waarin hij een behandeling met planten aanraadt. Deze brochure is voor 2 euro te koop op de tentoonstelling.

Daarnaast ontwikkelde Mooss vzw een zoek- en doeboekje waarmee gezinnen met kinderen tussen 6 en 12 jaar op ontdekking kunnen gaan in de tentoonstelling en de kruidtuin. Dit boekje is gratis te verkrijgen in de Oranjerie van de Kruidtuin.

Praktisch
De kruidengeneeskunde van Andreas Vesalius loopt van 5 juli 2014 tot en met 28 september 2014 in de Oranjerie van de Kruidtuin en is gratis te bezoeken van dinsdag tot en met zondag, telkens van 14 tot 18 uur.

De tentoonstelling is een voorsmaakje voor de andere activiteiten rond 500 jaar Vesalius. Tussen 1 oktober 2014 en 18 januari 2015 kruipt Vesalius onder je huid in Leuven. Hoogtepunt is ongetwijfeld de expo in M-Museum Leuven. Meer info vind je op www.vesaliusleuven.be.

In the picture: Feeling green

Foto door Jan Mennens

Kunst baart kunst

In de Orangerie van de Leuvense Kruidtuin is de voorbije nacht één van de 40.000 eieren in het kunstwerk De Wachtkamer van Koen Vanmechelen uitgekomen. Het kuiken is de nieuwste telg in het Cosmopolitan Chicken Project van Vanmechelen.

Dat het kuiken geboren kon worden, heeft Vanmechelen mede te danken aan de duizenden kinderen die de hele zomer lang gecodeerde kippenringetjes zochten in de schatkisten van Vlieg. Die lagen verborgen op 250 locaties in Vlaanderen en Brussel. Elk kind dat een schatkist ontdekte, vond er een kippenring in met een unieke code. Deze verwees naar een welbepaald ei in ‘De Wachtkamer’. Door de code in te geven op uitmetvlieg.be, kon hun ei uitgebroed worden en maakten de kinderen kans op het peter- of meterschap van het kuiken.

Siebe Vermeersch uit Grimbergen, het kind dat de code invoerde van het ei dat nu is uitgekomen, mag zich vanaf vandaag peter noemen van het pasgeboren kunstwerk. Hij krijgt op 9 september in de Ketnetstudio een zilveren replica van de kippenring waarmee het kuiken binnenkort geïdentificeerd zal worden. Met de originele ring wordt de kip geringd.

De kip wordt toegevoegd aan de bijzondere verzameling gekruiste kippen van Vanmechelens Cosmopolitan Chicken Project, een internationaal gewaardeerd kunstproject dat de kip als metafoor gebruikt voor de migrerende en evoluerende mens.

Het kuikentje is van vandaag tot en met 8 september te bewonderen in de Kruidtuin. Het wordt er warm gehouden in een speciale broedomgeving en met de beste zorgen omringd.

Kinderen trekken massaal op schattenjacht

De 4e editie van de Schatten van Vlieg is een ongezien succes. Al meer dan 25.000 kinderen trokken op schattenjacht en droegen zo hun steentje bij aan het grote kunstwerk ‘De wachtkamer’ van Koen Vanmechelen in de Leuvense Kruidtuin.

Tijdens hun schattenjacht in het museum, de bib, het festival,… vinden kinderen een gecodeerde kippenring in de schatkist. Elke kippenring is gelinkt aan een ei dat deel uitmaakt van een 40.000 eieren tellend eierentapijt van Vanmechelen in de Kruidtuin in Leuven. Van al die eieren is er slechts één bevrucht. Uit dat ei zal binnenkort een kuiken geboren worden, de volgende generatie in het Cosmopolitan Chicken Project van kunstenaar Koen Vanmechelen. Onder de slogan ‘Kom uit en Vlieg’ focust de actie voor het eerst op een thema: kinderen en hedendaagse kunst. Het kunstwerk, een kunst-educatieve workshop op kindermaat van KUNSTWERKT en een set speelkaarten voor thuis moeten hiervoor zorgen.

“Het kunstwerk in de Kruidtuin kreeg al meer dan 3000 nieuwsgierige bezoekers”, weet Elien Vanlaer van organisator CultuurNet Vlaanderen. “Op de verschillende schatkistlocaties kwamen al meer dan 25.000 kinderen hun schat zoeken.”

De kinderen kunnen zelf bijdragen aan het kunstwerk door de code van de ring die ze in de schatkist vinden, in te geven via de website UiTmetVlieg.be. Hun ei is mogelijk bevrucht. Het kind dat het bevruchte ei met zijn ringcode heeft aangeduid, wordt peter of meter van de kip en krijgt een replica van de zilveren kippenring die het kuikentje om de poot zal worden gepast.

De schatkisten liggen verborgen op 260 culturele en vrijetijdslocaties verspreid over Vlaanderen en Brussel. Kinderen kunnen nog tot 1 september op schattenjacht. Intussen is het spannend afwachten wanneer het kuiken geboren wordt. Ten laatste op 9 september wordt de winnaar bekendgemaakt.

Het kuiken zal vanaf zijn geboorte te bewonderen zijn in de Orangerie van de Leuvense Kruidtuin.

Een overzicht van alle deelnemende locaties.

In the picture: Tulpen

Foto door Kristel Van Loock

Vlieg verstopt 40.000 eieren van Koen Vanmechelen in 250 schatkisten

De hele zomer lang, van 26 juni tot 1 september, gaan kinderen in meer dan 200 Vlaamse cultuur- en vrijetijdshuizen op zoek naar schatkisten. In de kisten vinden ze een kippenpootring die leidt naar één van de 40.000 eieren uit het kunstwerk ‘De Wachtkamer’ van Koen Vanmechelen. De vierde editie van de Schatten van Vlieg ‘Kom uit en Vlieg’ bewijst dat hedendaagse kunst en kinderen allerminst een onverzoenbare combinatie zijn.
Op de kippenring, die de kinderen in hun schatkist vinden, staat een unieke code die verwijst naar één bepaald ei in dat reuzengrote kunstwerk. Geven ze hun geheime code uit de schatkist in op UiTmetVlieg.be, dan kan de kip geboren worden.

De 40.000 eieren worden uitgebroed onder warme rode broedlampen in een artistieke en biologische broedkamer in de Leuvense Kruidtuin. Van al de eieren is er maar één bevrucht. De kip die eruit geboren wordt, is de eerste van de volgende generatie in Vanmechelens Cosmopolitan Chicken Project.

Aan de actie is ook een kunst-educatief traject gekoppeld. Via een workshop op kindermaat van KUNSTWERKT en een boekje om ook thuis de kunstenaar in zichzelf naar boven te halen, laat Vlieg de allerkleinsten kennismaken met hedendaagse kunst.

De lancering van ‘Kom uit en Vlieg’ vindt plaats op 26 juni in de oranjerie van de Kruidtuin in aanwezigheid van Vlaams minister Joke Schauvliege en en schepen Denise Vandevoort.

Het nevenproject Stadspiraten van Vlieg brengt tegelijk kinderen uit stadswijken in contact met kunst en erfgoed in hun buurt. Jeugdwerkingen en cultuurhuizen slaan hiervoor de handen in elkaar, gecoördineerd door CultuurNet Vlaanderen en Bougie vzw. Zo kunnen ook kinderen voor wie cultuur niet vanzelfsprekend is, deelnemen aan de actie. Het project Stadspiraten vindt plaats op verschillende momenten in de zomervakantie in Antwerpen, Brussel, Gent, Genk, Knokke-Heist en natuurlijk ook in Leuven.

De zomeractie van Vlieg is een vaste waarde geworden in de vakantiebeleving van heel veel kinderen. Vorig jaar waren er maar liefst 40.000 deelnemers.

Dag van het Park op 27 mei

Op zondag 27 mei is het in de kruidtuin Dag van het Park. Het centrale thema luidt: de juiste boom op de juiste plaats.

Programma

• Mythische Bomenwandeling: Geniet tijdens een verrassende stadswandeling van wonderlijk mooie verhalen over bomen door Schobbejak en Rien in en rond de kruidtuin.
  Duur wandeling: 45 min. Start wandeling om 10, 11, 14, 15, 16, 17 en 18 uur
• Beroemde bomenpoëzie: Vier harmonieus, humoristisch geregisseerde poëziekwartiertjes door de Hagelandse academie voor muziek en woord met hapje en drankje.
  Start voorstelling om 10.15, 11.15, 17.15 en 18.15 uur
• Sprekende bomen: Fototentoonstelling in de oranjerie: Bomen gezien door de ogen van fotograaf Marcel Koggel.
  Van 10 tot 19.30 uur, doorlopend
• Bouw een Boom! Samen vrolijk bouwen aan een boom met gerecycleerde materialen. Breng zelf ook iets mee! – Artiesten Bosplus vzw.
  Van 14 tot 17 uur, doorlopend
• Fotozoektocht in de kruidtuin voor families en kinderen (+9) Leuke prijs voor al wie het wachtwoord vindt.
  Van 10 tot 18 uur
• De boom en de bij: Het bijenvolk van de kruidtuin haalt nectar uit bloesems van Leuvense bomen. Onze imkertuinier toont het hele proces van nectar tot honing.
  Van 14 tot 16 uur, doorlopend
• De boom in! De stedelijke boomverzorgers tonen hoe ver en hoog ze gaan in hun passie voor de Leuvense bomen. Uniek panorama over de stad vanuit een hoogtewerker.
  Van 14 tot 17 uur, doorlopend
• Festijn voor bodemdieren en vitaminen voor je tuin. Composteren en kringloop-tuinieren kan je leren: de Leuvense compostmeesters helpen je op weg in hun demostand.
  Van 14 tot 17 uur, doorlopend
• Kringloopwandeling: In de 2 hectare grote kruidtuin ontdek je samen met een Leuvense compostmeester een selectie van onderhoudsvriendelijke bodembedekkers, hagen, struiken en bomen en ook decoratieve technieken voor de verwerking van snoeihout.
  Start wandeling om 14 en 16 uur
• Het juiste nestkastje in de juiste boom: Workshop ‘nestkastjes timmeren’ voor kinderen van 7 tot 77 jaar en infostand in samenwerking met Veldornithologie Brabant en Natuurpunt.
  Van 14 tot 17 uur, doorlopend
• Bloempotjes in de bomen: Workshop ‘een hotelletje voor oorwormen knutselen’ voor kinderen van 7 tot 12 jaar.
  Van 14 tot 17 uur, doorlopend

Romantische afsluiter
Stadssopraan Noémie Schellens sluit de dag om 18.45 feestelijk af met een romantisch natuurlied: El Cant dels Ocells – Xavier Montsalvatge – begeleid op theorbe door Nathalie Fransen.

Praktisch
Dag van het Park
zondag 27 mei 2012 van 10 tot 19.30 uur
Kruidtuin, Kapucijnenvoer 30, 3000 Leuven

In the picture: Lente in de Kruidtuin

Foto door Erik Olaerts.

Verbeeld – Natuurfotografie & Soundscapes in de Kruidtuin

Zomer in de Kruidtuin bevindt zich dit jaar op het snijvlak tussen fotografie en soundscapes. Een tentoonstelling van natuurfoto’s gecureerd door stadsfotograaf Marco Mertens gaat in dialoog met de geluidskunst van Eavesdropper. En dat alles met als centrale thema: de Kruidtuin.

Zomer in de Kruidtuin brengt al sinds 1988 kunstwerken in de botanische tuin van Leuven. Het doel is tweeledig: de Kruidtuin promoten en kunstenaars de kans geven in deze prachtige omgeving te exposeren. De tuin zelf is immers méér dan enkel een groene tentoonstellingszaal, en speelt zelf ook een rol. Als muze of als contrast. In 2008 werkten enkele landschapskunstenaars bijvoorbeeld met gras en groen, in 2009 gingen de street art en graffiti kunstenaars een bevreemdende, maar intrigerende dialoog aan met het park.

In 2010 is de tuin helemaal dé centrale as waar de openluchttentoonstelling rond draait. Natuurfotografie en auditieve kunst tonen de tuin door het oog of oor van de kunstenaars, de fotografen. Foto Gamma Leuven maakte een jaar lang foto’s van de Kruidtuin in alle seizoenen. Van sneeuwwit naar kleurige bloesems, maar ook de mensen in de tuin passeerden voor de lens van de deelnemende fotografen. Het resultaat is te zien enerzijds op grote prints in de tuin zelf, en anderzijds op panelen opgesteld in de Oranjerie.

De tentoonstelling loopt van 26 juni t.e.m. 6 september 2010.