Leven in Leuven

Missa Lovaniensis op 1 maart 2009

Up zondag den 1ste mêt 2009 um 10.30 ier es et wei zue vêr. De twidde Missa Lovaniensis of Leivese mis zal de Sint Pieeterskerk wei deun volluepe…

Dieeken Dirk De Gendt, en uek de parochegemieenschap van Sint Pieeter in somewêrking mei de stad Leive en et mannekuer “De Joorzangers” nuedegen alen oeet up deis liturgis evenemènt. Me zanen et noëg appresjeiren as
g’er zod boë zoën, want alle ingrediènte zen onweizeg vei dat et ne zolegmokende voltrèffer zaa wedde.

Vei bezonder minse ave me jêre ieenegte route vroë. Sjarmante Maria Magdalenas ston gerieed vei ale wegwoës te moke. Bringt deis invitose mei, da mokt enne wêrk een ieel stikske lichter.

Kom toch moo roëkeloëk up toëd want alles lot oeetschoëne dat er nog mieer volk zal zoën as in 2008.

En nit te verjeite, boë et verlote van de kerk es et moo ne klane stap noo ’t statoees woo da ge e gezelleg of lieerzoom parolleke kint deun in de gruete zool, woo da ge uek nen Inbev-drank kint konsommeire, nog
zjist vei dat de proës upsloogt.

Me rieekenen up ale!

Mei onze Leivese greut, ieewenoud. Et ‘kometoët’, ieeweg junk.

Leivese oeetdrikkinge

Me gon zue stillekes noo ’t ende van de moind febrewores en ’t es dan uek de moment vei een nief ( in foëten een aa) oeetdrikking te lanseire.
Wa paasde van :
‘k EM NOG EEN BEGOËN TE JIEESELE.
G’uet doë oeetdrikking de leste joren ni veil nemie gebroeeke – doo zen ten andere gien begoêne nemiee – en e woudeken oeetleg es dan zeikes ni slecht.
‘k Paas dat e geu veibèld nog altoëd mieer zieet as nen ingewikkelde weitenschappeloëken oeetleg.

Ge zoët up wandel of komisses on ’t deun in ’t stad – of op eu pinte – en eu vraa iee gezieed dat de frikou zal geried zoën teigen alfzes.
En ineees luepte doo Zjef teige ’t loëf. In jore nemiee gezien en van vêr komt em al noo aa geluepe mei zen twiee anne veijoet.
Ge wet uek nog da Zjef een vrie zoog es die ni wet van upave as em on den babbel es. Ge prepareit oe dus vei er toch rap van af te geroke, zonder onbelieefd te zoën.
En noo d’oeetwisseling van “oes est?” en “mei moë geud en mei aa?”, begint Zjef te vertellen dat em deize zoumer nog Sjarel es teigegekoume, allei nog nen ave schoulkamerood van ons twiee, up de vakansen in Itoile, en dat doëne roëk getroud es en uek nog gewonnen ieet mee den Ingelse pronostik…allei, doo kom gieen enden on.
Dan es’t de moment da ge ieel belieefd zegt : “Zjef, ge moet m’ekskuzeire, moo ik em nog ieveranst een begoën te jieesele”, rap een and geft en eu sjip afkoist.
Zjef zal dan wel verston emme da ge gieenen toëd nemiee od vei da parol voets te zette.

Leivese oeetdrikkinge

Vei allef febrewores deis nief oeetdrikking :

IK EM ZEIKES EEN OUTE BAKKES ?

In prouper neiderlans zodde zê : “ik heb zeker een houten mond ?”.
Wanniee gebroikte naa doë oeetdrikking ?

Ge zit par eksempel mei ieenegte kamerode in ’t kafei. Zjef verjoot doënen dag en oë betoild nen toernei. Oë roept noo den boos achter den tueg : “Lowie, bringt ons nog es 9 pinkes”.
Lowie tapt doë en zet de 9 pi,kes up den tueg en Zjef dieelt ze oeet on de kamerode. Doë zen ni mei 9 moo wel mei 10. Een as alleman santei zieet en Zjef profisiat wenst, stode goë doo mei lieeg annen en grueten dèst.
Dan es ’t de moment vei nogal ètup te zê : “en ik em zeikes een oute bakkes ?”
’t Zelfsten as g’up een resepse stoot en ze gon rond mei de kaa en de wêrm apkes en de garson sloogt eu ouver. Ooet belieefdoëd vroogde dan on de vent of ’t maske da ronddroogt “of da’ g’en oute bakkes èt ?”.
Ge zelt zelf wel ondervinge up welke moment da ge doë oeetdrikking ’t beste gebroikt.

Leivese Oeetdrikkinge

De moind janewores es bekènst verboë en dan es ’t de moment vei mei een nief oeetdrikking vei de pinne te koume.

Ons keis viel up : Doo iee nen dol up d’esp gezeite

‘k Zien eu al paaze : da’s gemakkeloëk ! In de zoumer as ’t wêrm es en ge lot par abies d’esp up  ’tofel ston, dan meide gerist zoën da binne de kètste kieere een wesp of nen dol doo komt van prieve, ’t ieen en ’t ander achterlot en s’anderendoos kinde eu esp in de  voeelbak kappe.

Da’s natierloëk woo, moo da’s nit de betiekenis die de Leivenieers on doë oeetdrikking jeive.

‘k Zal d’eu eksplikeire : as e dèfteg maske, geud upgebrocht et reskeit van toch nekiee mei ne jung up stap te gon en doo gebeire zokes die nit altoëd ’t daglicht meige zien ( nen aksidân de parkoer) en doo koume gevolge van die noo nen toëd zichtboor wedde vei de gebiere dan gon doë – zeikes nit as er kindere in de gebiere zen – ni zê dat da maske in verwachting es moo wel dt er nen dol up d’esp gezeiten ieet.

Of da ge da naa as een powetische umschroëving moet bezien, da loot ik jeire on alen ouver. Allei, tot in d’elft van febrewores, dan kroëgde een nief oeetdrikking.

Leivese oeetdrikking vei midde janewores

OË IEET DE PRINS GEZIEN

Neeje, neeje… da wil ni zê da ge Flipke teige gekoume zoët of prins karnaval. E woudeken oeetleg zal ’t ale doeedeloëk moke.

As g’in den toëd een dekorose kreigt vei ’t ieen of ’t ander – par ekzempel umda g’iemand oeet de Voot goild ot, of e klaa beuleken oeet e brandend oees gerèd – dan kreigde doovei een madol. ’t Kost uek zoën da ge veil joren eu peis od afgedroid vei euve patron en da ge dan noo 25 joren traven dienst, recht ad up e linke of een ieeretieken.

Awèl, vrigger jore moeste doë madol of dat ieeretieken dan gon afolen in Brissel. Sumtèds was dat uek up de nasjonole fieestdag en boë zokken gruete geleigeneide kwampe de nief gedèkoreide dan van ouver ’t ieel land boëieen in Brissel, gewuenloëk in nen ieele gruete zool en dan was de prins onweizeg en inkele die dan de uegste madolle kreige, ontvinge doë oeet d’anne van de prins.

Wie dat doënen dag noo Brissel moest deig natierloëk zen beste kweddelen on. ’t Schoenste kostum, ne nieve plastron; e geu gesteiven im, de sondoosen eud en de zwette verlakte scheune.

De mieeste noompen uek enne vraa of lief mei en mesjin uek enne twiee beste kamerode. Noo de plechtegoëd moest da natierloëk gevied wedde. Ge goenk teun nit alle doge noo Brissel. De stameneikes, brasseries en kafeikes widden in serie gedon en de Faro, de Geis en de Lambik vloeiden as vanzelf.

Ze moeste wel uppassen da ze de lesten trên noo Leive ni mankeide. En on Leive stose wore de kafeikes uek nog oupe. Rap nog ne Stella vei da Brissels bie dei te spiele !

En as ze dan èndeloëk, mei veil lawoëd en gebral in enne stroot arreveide moest alleman natierloëk weite da ze garreveid woren mei enne madol.

En as Marieke, die al dik 70 joor was en ni geu wist watdat er gebeide, on eir biervraa vrieg “wat iee Zjef on d’and ?”, zaa Lowiske “awèl, oë ieet de prins gezien!”.

Wat dat natierloëk betieekende da Zjef strontzat was.

Wie van ale iee nog nuet in ze lieeve de prins gezien ?

Leivese oeetdrikkinge

Beloufd es beloufd…kessemis es verboë en goële kroëgt dus een nief oeetdrikking in ’t Leives :

Oë es mister achter den bèssem

of in ’t schue Vloms : hij is meester (baas) achter de bezem.

’t Es een oeetdrikking die ge sewoudeg ni zueveil nemiee en uet. En da’s uek e bekke normool. Seidert minstes ieen zjenerose zen de vrave naa allemoo mieer gèmansipeid en boëgevolg gerokt doë oeetrikking e bekken in de vergeituk. Reide temieer vei ze ie te publiseire.

Moo goële wilt er dan uek e woudeken oeetleg boë, zeikes ?

Awèl, ne vent die toees mister achter den bèssem es, dat es ne pantoffelèld, doënen iee zjust niks te zê. Zue ieene die derèkt noo ’t eiten on den afwas begint, die oeet zen oëge de stofzoeeger nemt en as em den televiezen upzet, altoëd ieest on zen  vraa vroogt welke post da ze wil zien. Ze noeme dat in de vravebukskes uek wel es “ne nieve man”.

‘k Em dat uek jore meigemokt : den dag da ‘k toeeskwamp mei men prei, moest den ond oeet de zeitel, lag er e pakske sigarette up tofel geried en loge men moeele upgewêrmd vei de zeitel. ’s Anderdoos was ’t schue lieken al oeet : dan stond den ieemer al geried en d’upneimvod as ‘k van me wêrk kwam en lag er e papirreken up tofel mei de kommiskes da’k nog moest deun.

Moo allei, me zen toch al 25 joor gelikkeg getroud en…”wa zegde, Lowis ?” “Da’k al de petate vei mêrge kan sjelle…’t komt in orde, maske !”

Leivese oeetdrikking van de moind

Wie kint er nog de oeetdrikking “oë es mei de nievelkêr vertrokke” ? In ’t schue Vloms es dat dan : “hij is met de nevelkar vertrokken”. Of nog schoender : vòòr dag en dauw vertrokken zijn met onbekende bestemming.

(ieeste konseij da m’eu jeive : uek al zoëde Leivenieer, leist et Leives dialekt altoë ètup (luidop). De klanke koume dan vanzelf ouver eu lippe).

Doomei wette nog ni wat dat da betieekent. Awèl, ie volgt den oeetleg.

As iemand zonder adres achter te lote of zonder on iemand iet te zê, in alle stilte vertrekt, dan es em of zoë mei de nievelkêr vertrokke.

Gewuenloëk was dat dan iemand die sjild aa, ze ni kost betole, of achteroeet was mei ’t betole van d’oeesier.

Of ne vent die s’oves van ze wêrk toees kwamp en konstateide da zen vraa er mei alles oeetgetrokke was.

Leivesen Achteneun

Wie de sjâns aa van vei zoterdag 29 november een koot t’emme vei de zuevelste Leivesen Achteneun in den tejoter, was boë de gelikkege.

Den Akademie van ’t Leives Dialekt es doomei nit on ze proefstik, ’t was al de twèlfste ediese. En dat de Leivenieer en de Leivenesse beeuften emme on zueiet was doeedeloëk : nen bumvolle zool en veil plezante reakses.

t’ Ieeste gedieelte was – gelak gewuenloëk – ne kwis ouver de kinnes van ’t Leives. ’t Onderwêrp was deize kiee “Eiten en Drinke”. Twiee pleuge noompen et teige makander up onder streng teuzicht van kwizmaster Marc Juchtmans. Doo moeste zuewel versjuillende soute bie oeet de streik van Leive gepriefd wedde oeet klaan plastikke pottekes, as spesifiek Leivese gerechte. En wiste goële wat da ‘roetebaga’ es ? Da’s hutsepot of rageu gelak da z’in ’t Leives zê.

’t Endegde up geloëke punte en zelfs noo twiee boëkoumende vroge was ’t nog èkzeekwo.De onweizegoëd van den bergemister boë ieen van de twiee pleuge iee ni golpe. d’Acht spelders kreigen as beluening ieder een fles woën.

Noo den antrakt was ’t dan den Dramatik van den Akademie van ’t Leives die in manjifieke kostuums et spel upviede van de “Droë Moeesketiers”, een bewêrking van nen buk van Alekzander Dumas. Marcel Dujardin stond in vei de rezjie en Willy aa gezergd vei de boëpassende liekes.

Nog nuet gezien in den tejoter : twiee van de Leivese vraveloëke sjeipene anen ieder nen rol in da stik. En ’t mag gezieed wedde : z’emmen enne ieel geu van enne took gekweite.

Volgende Leivesen Achteneun zal deigon up zoterdag 14 november 2009. Schreft et al moo in alen azjenda !