Leven in Leuven

Asobi: een meesterwerk waarin het lichaam verklanking vindt

Les Ballets C de la B, De Bijloke & SPECTRA – ‘Asobi’ – Dans – 26.02.2015, 20.30u, STUK

Het is donderdagavond, en de Soetezaal in het STUK is tot de nok gevuld voor deze nieuwe dansvoorstelling van het Gentse Les Ballets C de la B, dat ons ‘Asobi’ – Japans voor ‘spel voor volwassenen’ – zal brengen. Dat voor dit spel enkel volwassenen in de arena waren toegelaten, zou men enigszins kunnen wijten aan het vele naakt dat op het podium te zien was, maar anderszins vooral kunnen interpreteren als een verwijzing naar het verlies van de kinderlijke onschuld. Vanaf de hypnotiserende openingsscène tot de zinderende slotact waren we immers geen getuige van een onschuldig spel, maar van een priemend gevecht van overgave, intimiteit en pure schoonheid.

Bij de eerste blik op het podium, zou de cultuurminnende habitué misschien een initiële zucht geslaakt hebben: “allez, weeral een spiegel, hoe origineel. Het zal weer zo’n diepzinnige verwijzing zijn naar het kijken en bekeken worden.” Akkoord, het idee van het publiek te confronteren met de eigen blik is inderdaad niet nieuw. Maar deze voorstelling tilde dit concept naar een heel ander niveau; niet alleen zorgde deze enorme spiegel (die de hele lengte van het podium besloeg), voor een ambigu en confronterend spel tussen het kijken en bekeken worden, maar maakte hij de afstand tussen zelf en spiegelbeeld door het voor- en achteruit schuiven over het podium werkelijk tastbaar, zodat het leek alsof reflectie een ruimtelijke dimensie kreeg. Afhankelijk van het subtiele spel van de van het plafond naar beneden hangende gloeilampen, toonde deze spiegel door zijn oneffen oppervlak van vlekken en bulten ons nu eens een vervormde reflectie van het publiek, dan weer een getroebleerd spiegelbeeld van de dansers. Dit zorgde voor een voortdurend wisselen van rollen en perspectieven, dat in de magistrale openingsscène al meteen een hoogtepunt bereikte door van de spiegel zelf een toeschouwer te maken die als enige de naakte kant van de letterlijk voor de helft uitgeklede dansers mocht ‘bekijken’. Dat hij deze geprivilegieerde blik ook meteen aan het hele publiek moest prijsgeven, maakte de intimiteit en tegelijk het voyeurisme pijnlijk tastbaar.

En zo zat deze voorstelling vol met subtiele symboliek en furieuze eerlijkheid, die van elke beweging van de vier dansers spatte. Hun hele lichaam ademde spanning, kwetsbaarheid en verlangen, en elke beweging gold als een statement van deze broze mix van emoties. Alsof een dergelijke visuele betovering nog niet volstond, werden de dansers begeleid door een zeskoppig orkest, dat er met perfect gekozen muziek in slaagde de bewegingen van de dansers verklanking te geven. Het geheel resulteerde in een wonderlijk symbiose waarin de dansers de muziek belichaamden en de muziek hun bewegingen in klank vertaalde. Een symbiose waarin lichaam en klank één waren. Dit thema van eenheid en versmelting sluimerde nu eens als een ingetogen en dan weer woeste hunkering door de hele voorstelling, om in de slotact te culmineren in een nooit gezien schouwspel van pure, naakte, kwetsbare schoonheid.

‘Asobi’ berooft je van al je onschuld en laat je verbouwereerd achter. ‘Asobi’ is adembenemend, een must, een topper, een waar kunstwerk.

Als er één dansvoorstelling is die je in 2015 gaat zien, laat het dan deze zijn. Je zal dan wel op 24 april in Zwitserland of op 7 mei in München moeten zijn… Succes!

Artikel door Evelyne Janssens.

Dit artikel verscheen eerder op CLUB KULtuur.

STUKs tegendraads verjaardagsfeest!

STUK viert op zaterdag 21 maart zijn 37,5e verjaardag met een publieksboek, een expo, een verjaardagsreceptie, een spontane fuif en hopelijk ook met jou! Inschrijven of reserveren is niet nodig, ga gewoon naar STUK en vier gezellig mee!

Het programma:

• 17u00: feestelijke openingsreceptie STUKcafé
• 17u00: opening gratis expo Was het nu ’t Stuc, STUC of STUK? STUK Expozaal
  curator: Marleen Brock | scenografie: Exponanza
• 21u00: spontane fuif STUKcafé
  enkele dj’s van vroegere STUKfeestjes kruipen terug achter de draaitafels, feest met dj Hafida, dj Eric (Krols) & iThoom.

Het boek STUK, een geschiedenis 1977-2015 is gebaseerd op het historisch onderzoek van historica Marleen Brock, het is rijkelijk geïllustreerd en vormgegeven door Pjotr [winnaar beste vormgegeven boek 2013]. Het boek is vanaf 21 maart te koop in STUK.

De expo brengt de rijke geschiedenis van STUK tot leven met foto’s, filmpjes, decorstukken, brochures, artikels, verhalen en anekdotes van onder andere Alain Platel, Chris Dercon, Meg Stuart, Kenny Thompson, Wim Vandekeybus, Willem Jan Neutelings en Jan Fabre. Kies je favoriete nummer uit bijna vier decennia STUKconcerten in de jukebox en pen je leukste herinneringen neer op de analoge Facebookwand.

Vanaf 21u kan je de benen strekken in het STUKcafé voor een onvervalste spontane fuif!

Artefact 2015 – impressie

Het thema van Artefact dit jaar is “You must change your life”. De werken in de tentoonstelling confronteren ons met verandering, verandering die eigen is aan het leven zelf, maar tegelijkertijd wordt ook de vraag gesteld of we ons zomaar klakkeloos achter deze slogan moeten plaatsen. Moeten we ons leven wel veranderen of verandert het leven onszelf?

Mijn favoriete installaties dit jaar waren Balance from Within van Jacob Tonski, een sofa die een haast onmogelijk lijkende balanceeract uitvoert, Echo Moiré van iii – Matteo Marangoni, waarbij twee robots een vreemd auditief ballet opvoeren, An Eye for an Eye van Artur Żmijewski, een ontroerende kortfilm over fysieke tekorten en elkaar aanvullen, Stranger Visions van Heather Dewey-Hagborg, 3D -prints van mensen die ergens een stukje DNA van zichzelf achterlieten kijken ons onverstoord aan en tonen dat privacy een illusie is. Hét topwerk van deze editie was wat mij betreft PLANESCAPE van Wolfgang Bittner, Lyndsey Housden, Yoko Seyama, Jeroen Uyttendaele, een bevreemdende multisensoriële ervaring die je even het gevoel geeft alsof je tussen de sterren zweeft.

Gratis lezing/debat ‘You Must Change Your Life’

Waar liggen de grenzen van de menselijke maakbaarheid?

In het kader van het Artefact festival, met als thema You Must Change Your Life, organiseert STUK in samenwerking met Campus Gelbergen een lezing- en debatavond rond het thema plasticiteit. De titel van het festival verwijst naar het gelijknamige boek van de Duitse filosoof Peter Sloterdijk, waarin hij beweert dat de mens zich steeds wil en moet aanpassen aan zijn steeds wijzigende omgeving. Dit doet hij door te oefenen. Hedendaagse neurowetenschappen onderstrepen deze mogelijkheid tot zelf-verandering, maar waar liggen de grenzen van de menselijke plasticiteit? Hoeveel invloed kan de mens op zichzelf uitoefenen binnen een constante veranderende omgeving? En wat betekent dat voor de opvoeding? De sprekers van deze avond zullen vanuit het perspectief van de kinderpsychiatrie, neurowetenschappen en filosofie antwoord proberen te geven op die vragen. Tevens zal er tijdens 3 intermezzi live ‘geoefend worden’. Hier zullen de thema’s communicatie, beweging en studeren via een liveoptreden van leraar en leerling worden geïllustreerd.

Sprekers
Peter Adriaenssens (kinderpsychiater, KU Leuven, Onderzoeksgroep Psychiatrie)
Patrick Santens (neuroloog, UGent, departement Neurologie & hoogleraar UGent)
Bert van de Ven (filosoof – assistent hoogleraar, Sloterdijk-kenner, Universiteit van Tilburg)
Moderatie: Suzan Langenberg en Hicham Khalidi

Intermezzi
Luc De Smet (filoloog, acteur, mime) + leerling : lichaam in beweging
Anny Cooreman (Eureka) + leerling : brein / Anders Leren
Sander van der Maas & Lisa Gadeyne (oud-leerlingen Eureka) : getuigenissen van Anders Leren

Praktisch
Gratis lezing/debat ‘You Must Change Your Life’
woensdag 18 februari 20:00

De wulpse klaagzang van ‘Sirene’

Toneelhuis/Bart Meuleman: ‘Sirene’ – Theater – 22.01.2015, 20.30u, STUK

Wat een mens precies moest denken bij het buitenkomen na deze voorstelling, was op het eerste gezicht nogal moeilijk uit te maken. Het stuk ging moeizaam vooruit, er gebeurde niet veel en dat hoofdpersonage was toch maar ‘een rare’. Maar wie deze bevreemdende monoloog een kans geeft om even te bezinken, realiseert zich getuige geweest te zijn van een sober maar klassevol staaltje muziek- en teksttheater. Met oren vol was weerstaat u allicht wel aan de lokroep van ‘Sirene’, maar eens u uw weerstand heeft laten varen, is het een plezier haar wulpse klaagzang te aanhoren.

De kracht van deze voorstelling was ongetwijfeld haar eenvoud. In een donker hoekje op de scène zit percussionist Mattijs Vanderleen haast geniepig geluiden te maken; ritselende blaadjes, voetstappen, donderslagen… terwijl Fien Maris op enkele goud-reflecterende platen haar podium vindt en het publiek een goed uur in de ban weet te houden. De hele scène ademde een sfeer van zwoele, duistere geheimen; alsof het publiek de vierde wand was van een onwerkelijke kamer in een onwerkelijke wereld. Het is duidelijk dat Mark Van Denesse, verantwoordelijk voor licht- en decorontwerp, goed begreep wat regisseur Bart Meuleman met deze monoloog trachtte te verbeelden: vervreemding, fantasie, eenzaamheid en een soort erotische tristesse. Hoe kan het ook anders, als het naamloze hoofdpersonage een atypische prostituee is die ons haar verhaal over een (imaginaire?) ontmoeting met een naamloze klant in horten en stoten meedeelt, afgewisseld met eindeloze stiltes, bevreemdende geluiden en huilende gezangen?

Een woordje moet nog gezegd over Fien Maris, Sirene van dienst. Haar acteerprestatie hield het midden tussen steengoed en barslecht, wat een onmogelijke combinatie lijkt maar in het geval van ‘Sirene’ klaarblijkelijk mogelijk is. Het personage dat ze neerzette, was dat van een getroebleerde, eenzame, vertwijfelde en in eigen gedachten verdwaalde hoer; geen evidente rol, en dat leek zich te uiten in het bij wijlen overtuigende maar andere keren geforceerde acteerwerk van Maris. Met bravure wist ze verleidelijk en ingetogen tegelijk met de plooien in haar strategisch uitgesneden kleed te spelen, maar al te vaak leken haar bewegingen een ingestudeerde choreografie, of werd Meulemans (toch wel sublieme) tekst al te houterig of onnatuurlijk voorgedragen. Dit alles maakte het personage nog onwerkelijker en onbevattelijker, wat wie weet Meulemans bedoeling was, maar toch vooral zorgde voor een soort onbestemde irritatie.

“Redden of gered worden, daartussen is toch bijna geen verschil?” zegt onze Sirene naar het einde van het stuk toe. De redder en de hulpeloze redden elkaar, de een door een held voor de ander te zijn, de ander door die rol aan hem te schenken. Maris zegt het twijfelend, vragend bijna, en de daarop volgende stilte geeft ons ruimte om de woorden ook werkelijk betekenis te geven. ‘Sirene’ staat bol van dergelijke poëtische pareltjes, en haar langgerekte klaagzang geeft je alle tijd er behoedzaam kopje onder in te gaan.

Artikel door Evelyne Janssens.

Dit artikel verscheen eerder op CLUB KULtuur.

Een magere vangst

De derde voorstelling van jong theatermaker Tom Struyf schiep hoge verwachtingen: niet alleen had Struyf voor deze voorstelling een indrukwekkende schare bekenden als Dirk De Wachter en Eva Brems rond zich weten te verzamelen, en was de Soetezaal in het STUK volledig uitverkocht, maar werden we in het programmaboekje ook ‘een dramatische ontknoping’ beloofd. Allemaal heel mooi op papier, maar in werkelijkheid kon dit stuk die hoge verwachtingen niet inlossen. Hoewel de voorstelling alles in zich had om een boeiende meditatie over geluk, ambitie en indoctrinatie te worden, bleef ze hangen in lauw entertainment en nietszeggende anekdotiek, en eindigde ‘Another Great Year for Fishing’ in een teleurstelling.

Aan de hand van – overigens behoorlijk boeiende – interviews met politici, journalisten, antropologen en psychiaters, die op een groot scherm op het podium geprojecteerd worden, leidt Struyf de kijker binnen in de problematiek van de hedendaagse westerse mens. We zijn gestresseerd, we zijn overwerkt, we weten niet meer wat onze plaats is in deze hectische wereld, en ondertussen wordt ons doen en laten steeds verder bepaald door de ongeschreven wetten van ‘de maatschappij’, die ons dwingt mee te draaien in de mallemolen van presteren, renderen en een mooi imago. Kortom: we zijn het noorden kwijtgeraakt.

Een goede invalshoek, die de kijker (ook mede dankzij de expliciet visuele aanwezigheid van de geïnterviewden) direct met de neus op de feiten drukt, en een goede inleiding was geweest op een meer diepgaande kijk op de problematiek. Die komt er echter niet. Integendeel, na de (laten we eerlijk zijn: naderhand bijna afgezaagde) diagnose van het getroebleerde leven van de hedendaagse westerse mens, strooit Struyf er nog een anekdotisch suikerlaagje over door ons deelachtig te maken aan zijn persoonlijke omzwervingen op zoek naar zingeving. Hoewel deze de afwisseling ten goede kwamen en eraan herinnerden dat we ten slotte een kaartje gekocht hadden voor een theatervoorstelling, kon het verhaal nergens echt boeien en bracht het qua boodschap geen meerwaarde ten opzichte van de interviews. Ja, Tom, we zijn allemaal een beetje dolgedraaid. Ja, we zijn op zoek naar onszelf. Ja, we moeten meer tevreden zijn met kleine dingen. Dat is erg mooi dat jij zo kan genieten van een boterham met choco, maar kan iemand mij hiervan ook nog de pertinentie van aantonen alsjeblieft?

Niet dat Struyf geen goede verhalenverteller is; boven alles straalt hij enthousiasme en sympathie uit, maar als kijker blijf je de hele voorstelling, hoewel voldoende geëntertaind, wat op je honger zitten. Nergens wordt de impasse echt tastbaar, nergens grijpt het naar de keel. ‘Another Great Year for Fishing’ vist wat braaf en doelloos naar verhalen, en mist daardoor ruggengraat en een werkelijk kritische blik. Op vormgeving valt nochtans niets aan te merken; de belichting was in orde, het podium was functioneel en sober ingericht, en de choreografieën met danseres Nelle Hens waren simpel en eerlijk, hoewel de boodschap van de mens als stresskonijn – met een fanatiek zichzelf in het zweet huppelende en springende Struyf en een wat onderbenutte bijrol voor Hens als sturende hand – vaak al te expliciet werd neergezet. Aan goede bedoelingen geen gebrek, maar het geheel straalde een ongeïnspireerd professionalisme uit.

Struyf gooide zijn hengel uit in een vijver vol potentieel boeiende verhalen en kritische reflecties over onze hedendaagse manier van leven, maar kon niet boven het banaal vanzelfsprekende uitstijgen en keerde met een verbazingwekkend povere vangst naar huis terug.

Door Evelyne Janssens

Dit artikel verscheen eerder op CLUB KULtuur.

Een geschiedenis van STUK in woord en beeld

Was het nu ’t Stuc, STUC of STUK? In maart 2015 verschijnt het boek STUK, een geschiedenis 1977-2015 over de geschiedenis van Kunstencentrum STUK, gebaseerd op vier jaar historisch onderzoek van cultuurhistorica Marleen Brock. Hierin lees je niet alleen hoe en wanneer de C van Stuc in de K van STUK veranderde, maar ook over de roerige studentenmilieus van de jaren 1970, de verbouwing van het huidige STUKgebouw, het internationale dansfestival Klapstuk en andere vernieuwende podium- en filmexperimenten. Het boek is rijkelijk geïllustreerd en vlot geschreven met leuke anekdotes en citaten uit interviews met sleutelfiguren (programmatoren, artiesten, beleidsmakers). Tegelijk met de verschijning van het boek zal in maart 2015 een tentoonstelling openen over 37,5 jaar STUK, geen mooi afgerond jubileum, maar even tegendraads als STUK zelf …

Bestel het boek vóór 20 januari a.s. in voorintekening en betaal €35 (in plaats van de winkelprijs van €39,5). Bestellen via geschiedenis@stuk.be.

Praktisch
formaat (hardcover): ca. 260 x 210 mm
volume: ca. 300 blz
uitgeverij Kannibaal
vormgeving: Pjotr (Winnaar ‘Beste Vormgegeven Boek 2013’)

Fair trade in STUK

STUK heeft een stevige link met fair trade: STUK deelt immers de waarden achter fair trade. Duurzame ontwikkeling staat centraal in STUK en in vele andere culturele organisaties. Sinds STUK een fairtrade-ambassadeur in eigen rangen heeft, doet het kunstencentrum nog een extra inspanning. Zo werd onlangs de hele tappersploeg van STUKcafé in nieuwe fairwear-T-shirts gestoken en ook de Sint was fair trade dit jaar in STUK.

Zin in fair trade? Twee concrete tips:

• Fair trade proeven. Fair Trade@Home: op aangename wijze kennis maken met de fairtradeprincipes. Buurten, verenigingen of bedrijven… Iedere groep kan bij Oxfam-Wereldwinkels terecht voor een proeverij rond duurzame chocolade, wijn, koffie…
• Fair trade schenken met eindejaar. Ga voor fairtradegeschenken tijdens de eindejaarsperiode. Geef leuke, originele en (h)eerlijke geschenken mét een boodschap. Het aanbod is ruim!

Move Me – Physical Empathy – 25 tot 27/11 in STUK

In het tweede van vier Move Me-weken kan je in STUK terecht voor een inspirerend dansprogramma rond het thema Physical Empathy. Deze Move Me handelt over de fysieke reactie op een beweging of handeling die we zien. Van 25 tot 27 november in STUK.

Betrayal @ STUK

Betrayal is een toneelstuk van Harold Pinter over een driehoeksverhouding van liefde en ontrouw, en is gebaseerd op zijn eigen privé leven. In de begeleidende tekst stond iets over een begeleidende kunstinstallatie die het toneelstuk tot nieuwe hoogten zou brengen, maar daar kon ik me niet zoveel bij voorstellen. Wie schrijft die teksten toch, en waarom zijn ze altijd zo wollig?

We mochten de Soetezaal via de coulissen betreden en eindigden op het podium waar enorme transparante panelen stonden opgesteld. Het was niet zo duidelijk waar het publiek hoorde te staan en het duurde even voor we doorhadden dat het niet uitmaakte: we mochten staan en gaan waar we wilden. Een toneelstuk waarbij je niet stijfjes op je stoel hoeft te zitten? Pluspunten voor regisseur Mesut Arslan!

Tijdens de eerste scene ontdekte we al dat de panelen konden bewegen en zo de acteurs een bepaalde kant op stuurden of opsloten. Spijtig genoeg ontdekte de technici tijdens de tweede scene wat we ze van te voren al hadden kunnen vertellen: dat de wifi van het STUK lang niet goed genoeg is om zo’n dingen zonder complicaties draadloos te besturen. Er volgde een lange pauze waarvan we in fluistertonen klaagden over het gebruik van gimmicks in toneelstukken en hoe het zelden (zeg maar gerust nooit) de moeite waard was.

(c) Bram Mônster

Terug naar scene twee. Iets speciaal aan Betrayal is dat de chronologie omgedraaid is. Het stuk begint met de ontknoping, en presenteert dan al direct een aantal twists en turns aan een verhaal dat we nog niet kennen . Het werkt dan terug in de tijd naar een aantal knooppunten in de driehoeksverhouding. Voor de aandachtige kijker is het een interessante puzzel om te zien wat wanneer gebeurt en wie wat weet op welk moment. Het wekte bij momenten ook veel spanning op om te weten wat er gaat komen.

Die panelen, dus
Die spanning werd flink versterkt door de panelen. Tijdens de scene waar de ontrouwen besluiten hun heimelijk gehuurde appartementje op te geven worden zij en wat toevallige leden van het publiek ingesloten in een paneel-gevormd kamertje dat steeds kleiner wordt.

(c) Bram Mônster

Tijdens een zieltergende scene waarin je weet dat zij haar affaire aan haar echtgenoot gaat bekennen zitten we vast in een kamer waar één paneel voortdurend brede rondjes draait waardoor niemand op zijn plaats kan blijven staan of op zijn gemak kan zijn.

Het spel meespelen
Er wordt ook slim omgegaan met het publiek op het podium. De acteurs maken volop oogcontact en gebruiken ons als figuranten. We worden frequent aangekeken en aangesproken. Wij zijn de gasten op hun feestjes, obers die het eten maar niet brengen, vrienden die advies geven. Op andere momenten zijn wij de belichaming van hun partner en komen ze hun amoureuze scene uitspelen op de schoot van een publiekslid terwijl de stem van hun tegenspeler elders vandaan komt.

Het is een goede strategie en het bewerkstelligt twee dingen.

Je voelt je een complete voyeur. De panelen verbergen de acteurs en je wordt continue uitgedaagd om er achter aan te gaan, om ze op te sporen en vanuit een hoekje te bespioneren. Om niet passief toe te kijken maar om het drama op te zoeken en toe te geven dat je er van geniet.

Maar als je dat doet, als je de panelen instapt, wordt je ook mee het verhaal in gesleurd. De acteurs laten niet toe dat je passief toekijkt maar maken een medestander van je. Dit doet het stuk een stuk meer realistisch voelen – een verhaal over een driehoeksverhouding heeft nu eenmaal de neiging flink navelstaarderig te worden – en geeft het een filmglans.

Aan het eind (het begin van de affaire, dus) moeten we toegeven dat gimmicks op het toneel toch een meerwaarde kunnen hebben. Meer van dit, graag!

Dit artikel verscheen oorspronkelijk op First Row Seats.